Wij geloven in het fundamentele recht op ruimte. De ruimtes die wij creëren dienen als instrumenten om gevestigde sociale ordeningen binnen sociaal-politieke realiteiten te heroverwegen. Door verlaten en vergeten gebouwen terug te winnen en autonome gemeenschappen te creëren, willen wij de huidige sociale structuren uitdagen en transformeren door middel van doe-het-zelfpraktijken.

Ons doel is om jongeren en andere generaties in staat te stellen zichzelf te organiseren en inclusieve omgevingen te creëren waar alternatieven kunnen floreren, vrij van hiërarchie. Wij geloven dat mensen het recht hebben om samen te zijn in ruimtes waar ze niets hoeven te consumeren of hun aanwezigheid hoeven te rechtvaardigen. We streven naar het creëren van plekken waar mensen gewoon kunnen zijn en de keuze en vrijheid hebben om anderen te ontmoeten, zich te organiseren, te experimenteren, te falen, vrij te denken en vrij te zijn van oordelen. In plaats van te wachten tot een autoriteit ons geeft wat we willen, nemen we het heft in eigen handen door middel van de kracht van een gezamenlijk leerproces.

• Verlaten en vergeten gebouwen terugwinnen en herbouwen tot alternatieve sociaal-culturele ruimtes voor de gemeenschap.
• Vrijheid om onze stad te maken en te herscheppen buiten de homogene en monetaire visie op ruimtegebruik en eigendom.
• Alle deelnemers aan het project en gebruikers van de ruimte (zowel lokaal als internationaal) mondiger maken door hen eigenaarschap te geven en initiatieven binnen het project en de respectieve ruimtes te faciliteren.
• Een collectieve ervaring mogelijk maken.
• Samen met de lokale gemeenschappen en internationale vrijwilligers een plek creëren waar je kunt experimenteren en jezelf vrij kunt uiten.
• Een internationaal solidariteitsnetwerk opzetten tussen elke ruimte en het lokale netwerk.
• Een transparante en open structuur voor kennisuitwisseling creëren door middel van documentatie en materialisatie (documentaires, podcasts, foto's, boekjes, zines, enz.).
• Culturele en historische uitwisseling en bewustwording.

In juli 2025 zou Space Tetova hun locatie verliezen. We hebben met de verschillende collectieven beslist om Space Tetova te helpen bij het vinden van een nieuwe locatie en de nodige verbouwingen te realiseren. Na een spannende zoektocht van een jaar vond Space Tetova uiteindelijk een privé gebouw. Een ex-communistische drukkerij met een grote buitenruimte. Veel werk maar ook veel hulp! Space Tetova, Toestand, Termokiss, DKC Sarajevo en DKC Pomorandza waren samen goed voor 120 vrijwilligers.


De meest productieve werf ooit in de geschiedenis van het internationaal project. In 10 dagen deden we volgende interventies: nieuwe elektriciteit, bouw van toiletten en een douche, aanleggen van een rolstoeltoegang, nieuwe deuren, renovatie van de ramen, verven van de hele ruimte, bouw van een muziekstudio, bouwen van een meubilair, bouwen van een pergola, aanleggen van een moestuin, keuken en bar geïnstalleerd, alles verhuisd van de oude naar de nieuwe locatie, etc. En dit terwijl we kookten voor 120 personen, vergaderingen deden omtrent de toekomst van het internationaal project en er een film werd gemaakt.

In juli 2024 hebben we even stilgestaan bij het afgelopen jaar. Niet elk afzonderlijk, maar samen in Termokiss. We hebben gewerkt aan verschillende werkgroepen, zoals intimidatie, documentatie en de website, we hebben een film gemaakt, gekookt, gefeest en Termokiss roze geschilderd.

In juli 2023 reisden Toestand en partners uit Noord-Macedonië, Bosnië en Herzegovina, Albanië en Kosovo naar Podgorica, de hoofdstad van Montenegro. Daar hielpen we een groep jongeren om een gebouw te vinden en om te bouwen tot social culturele ontmoetingsplek.


Het was bloedheet toen 100 deelnemers uit 6 verschillende landen arriveerden om de lege begane grond van een woonblok om te vormen tot een sociaal-cultureel centrum, dat vandaag de dag nog steeds actief is.


Omdat het gebouw al in goede staat was, verliep het project zeer vlot: er was tijd om een georganiseerde werkruimte, een keuken en nevenactiviteiten zoals radio- en gemeenschapswerk met buren op te zetten.


Dit was het begin van DKC Pomorandza.

In juli 2022 nodigde Toestand Termokiss, Space Tetova, Uzina en DKC Sarajevo uit naar Brussel voor een ander soort project, dat meer gericht was op de uitwisseling van kennis en expertise en op gemeenschappelijke problemen, uitdagingen en ambities voor de toekomst van het internationale project. Meer dan 100 mensen kwamen samen in een verlaten klooster in Brussel om het tot leven te brengen met muziek, gemeenschapszin en tal van workshops en debatten.


De uitwisseling in Brussel was een startpunt voor de verdere ontwikkeling van het project, om samen na te denken over hoe deze ruimtes, die in de loop der jaren één voor één zijn ontstaan, kunnen samenwerken om een echt Europees netwerk van alternatieve ruimtes te vormen, met een meer continue uitwisseling en hoe we elkaar op verschillende manieren kunnen ondersteunen. Het werd ook gebruikt om uitdagingen en problemen binnen het jaarlijkse project aan te pakken waar we tussen de bijeenkomsten, het bouwen en het feesten elk jaar nooit tijd voor hadden. Het resultaat van dit werk wordt gepresenteerd in het handvest dat we in dit boekje hebben opgenomen, en in de evolutie van het project die al heeft plaatsgevonden tijdens de voorbereiding van Podgorica en de organisatie van toekomstige edities.

In augustus 2021 bracht het internationale project in Bosnië en Herzegovina Toestand, Termokiss, SCS Tetova en Uzina samen, die werden vergezeld door een groep lokale vrijwilligers. We bouwden een skatepark in de gemeente Ilidza en bezetten een gebouw van de universiteit van Sarajevo in het centrum van Sarajevo.

Dit was het begin van de oprichting van het Sociaal-cultureel centrum Sarajevo (plaatselijk bekend als Društveno-kulturni centar Sarajevo of kortweg DKC). DKC Sarajevo bestaat uit een groep vrijwilligers die zich inzetten voor de renovatie en herbestemming van verlaten stadsgebouwen en openbare ruimtes voor de behoeften van de lokale gemeenschap.


Het centrum fungeert als een ontmoetingsplaats voor ideeën op basis van het principe “voor iedereen, door iedereen”, waar we activiteiten organiseren die verband houden met de bevordering van tegenculturele praktijken en kunst. Sarajevo verdient een onafhankelijke sociaal-culturele ruimte waar we onze tijd nuttig kunnen besteden en initiatieven en projecten van bredere sociale en culturele betekenis kunnen ontwikkelen.

Het internationale Balkan-netwerk blijft zich uitbreiden. Na Pristina en Tetova hebben jongeren in Tirana het netwerk gevraagd om mee te helpen bij de bouw van een sociaal-culturele ontmoetingsplaats. Met 80 jongeren uit de vier landen hebben we een verlaten tractorfabriek in Tirana omgevormd tot een plek voor initiatief en experiment.


Minder dan een jaar na de oprichting werd Uzina echter uit de voormalige fabriek, die vroeger eigendom was van de overheid, gezet. De groep verhuisde tijdelijk naar Tirana Backpackers Hostel, een locatie die voornamelijk dienst deed als commercieel hostel, maar door de reisbeperkingen tijdens de COVID-19-pandemie grotendeels ongebruikt bleef. De Uzina-groep slaagde erin om de ruimte om te vormen tot een bruisend centrum, waar ze hun eigen publiek aantrokken voor poëzieavonden, rommelmarkten, muziek, de film Last Uzina (juli 2021), queer cultuur en yogaclubs, en hun incidentele edgy feesten.


Nadat Uzina in juni 2021 werd gevraagd het hostel te verlaten, zat de groep zonder ruimte. Mensen gaan hun eigen weg en Uzina is nu verleden tijd. We weten dat er in Tirana een kritische massa jongeren is die behoefte heeft aan vrije ruimte, en op een dag zullen we terugkeren!

Social Cultural Space Tetova ontstond na een bezoek aan Termokiss en een e-mailwisseling met Toestand. In 2018 sloegen jongeren uit Termokiss, Toestand en Zwitserland de handen ineen met de lokale bevolking van Tetova om een verlaten radiostation nieuw leven in te blazen als sociaal-cultureel centrum, met een buitenruimte die werd omgebouwd tot een skatepark.


In oktober 2022 vaardigde het nieuw gevormde bestuur van de gemeente Tetova echter zonder voorafgaande waarschuwing een document uit waarin de gemeenschap werd gesommeerd het pand binnen vijf dagen te ontruimen. Ondanks dat dit besluit in strijd was met een ondertekend memorandum dat de gemeenschap het recht gaf om het pand tot 2024 te gebruiken, maakte het nieuwe lokale bestuur gebruik van verschillende gewelddadige drukmiddelen, waaronder openbare laster door de burgemeester zelf en een illegale inbraak. Ze namen het pand met geweld in en hebben het sinds november 2022 in hun bezit. Sindsdien zijn er slechts enkele evenementen georganiseerd, allemaal door partijbonzen van het gemeentebestuur.


Door deze gewelddadige inbeslagname moest Space Tetova op zoek naar alternatieven om hun activiteiten voort te zetten. Met de hulp van EED konden ze een nieuwe gemeenschapsruimte creëren en een privé-eigendom omvormen tot een openbare ruimte voor de behoeften van de gemeenschap en het bredere publiek van de stad. Bijna twee jaar later moeten ze opnieuw verhuizen. Wat wordt de volgende bestemming? In 2025 keren alle verschillende teams terug naar Tetova om hen te helpen een nieuwe ruimte te creëren.

Op verzoek van Associación Anaquerando Gitana zijn 45 mensen uit Spanje, België, Italië en Frankrijk naar Granada gereisd. Daar hebben we samen met lokale verenigingen een openbaar park opgeknapt. Het park kreeg regenboogkleuren – vandaar de naam – en werd aangepast aan de behoeften van de bezoekers. Samen met hen hebben we speelplaatsen voor jong en oud en sport- en spelvoorzieningen aangelegd en een overdekte ruimte weer bruikbaar gemaakt.

Termokiss is een door de gemeenschap gerund centrum in Pristina, dat als missie heeft om stedelijke en maatschappelijke uitwisseling en reflectie te stimuleren en verandering teweeg te brengen. Het project ging in 2016 van start na een gezamenlijke inspanning van Toestand, Mache (Zwitserse partner), Prishtina Architecture Week en een groep lokale bewoners.

Termokiss is gevestigd in een voormalig verlaten en vergeten gebouw in het zuidwesten van Pristina en biedt onderdak aan allerlei activiteiten, mits deze geen winstoogmerk hebben. De lokale gemeenschap beheert alle activiteiten en organisatorische processen. De activiteiten die in deze ruimte plaatsvinden, worden bepaald door zowel de behoeften van de gemeenschap als de vaardigheden van de vrijwilligers. De ruimte bevordert wederzijdse hulp en samenwerking en verwelkomt iedereen, vooral degenen wier stem en bijdragen niet altijd worden gehoord of gewaardeerd.

Cultural Di@logue nodigde Toestand in de zomer van 2015 uit om deel te nemen aan Transformers in Kremenchuk (Oekraïne): een festival over de herbestemming van oude Sovjetarchitectuur. In één week tijd bouwden 12 Belgische vrijwilligers en een team van ongeveer 15 Oekraïners een verlaten bioscoop om tot een culturele ontmoetingsplaats voor jongeren. Na de winter vonden ze een nieuwe plek en werden ze Adaptors.